DOLAR 7,6604
EURO 8,9115
ALTIN 458,62
BIST 9,7897
Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta İstanbul İzmir K.Maraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak
İstanbul 27°C
Mevzi Sağanak

İş Hukukunda Aşırı Yararlanma :Gabin (Sömürü)

Şener Çakıcı - SGK Başmüfettişi
Şener ÇAKICI, 1970 yılında dünyaya geldi, babasının görevi nedeniyle, İlk, orta ve lise eğitimini Erzincan’ın Tercan İlçesinde bitirdi. Uludağ Üniversitesi İktisadi İdari Bilimler Fakültesi Maliye bölümünden 1993 yılında mezun oldu, özel sektörde ki çalışmaları devam ederken, mali müşavirlik stajını tamamladı ve aynı zamanda Uludağ Üniversitesi Maliye Anabilim Dalı Mali İktisat Bilim Dalında yüksek Lisansını tamamlayarak “Türkiye’de Sosyal Güvenlik Kurumlarının Mali Sorunları ve Ekonomik İstikrar” konulu tezi savunarak 2001 yılında mezun oldu. İlk olarak 1999 yılında SSK da Sigorta Müfettişi olarak başladığı meslek hayatına halen devam ettiği SGK Rehberlik ve Teftiş Ankara Grup Başkanlığında SGK Başmüfettişi olarak çalışmalarına devam etmektedir.
10.02.2020
260
A+
A-

Gabin (aşırı yararlanma), iş hukuku uygulamasında ibra sözleşmesini geçersiz kılan en önemli nedenlerden biri olarak karşımıza çıkmaktadır.

Bildiğiniz üzere, Gabin, iki tarafa borç yükleyen ve karşılıklı edimleri kapsayan sözleşmelerde fesih nedeni olan bir haldir.

Gabin; sözleşmenin özgürlüğüne karşın taraflardan biri diğerinin zayıflığını istismar ederek edimler arasında aşırı değer farkı yaratarak onu sömürmesine denir. Borçlar Kanunu’ muzda bu konu ilk olarak 28. Maddenin 1. fıkrasında açıklanır.

TBK Madde 28/1 “Bir sözleşmede karşılıklı edimler arasında açık bir oransızlık varsa, bu oransızlık, zarar görenin zor durumda kalmasından veya düşüncesizliğinden ya da deneyimsizliğinden yararlanılmak suretiyle gerçekleştirdiği takdirde, zarar gören, durumun özelliğine göre ya sözleşme ile bağlı olmadığını diğer tarafa bildirerek edimin geri verilmesini ya da sözleşmeye bağlı kalarak edimler arasındaki oransızlığın giderilmesini isteyebilir.”

Aşırı yararlanma (gabin) durumunda zarar görene durumun özelliğine göre sözleşmeye bağlı olmadığını diğer taraf bildirerek edimin geri verilmesini istemesi yanında sözleşmeye bağlı kalarak edimler arasındaki oransızlığın giderilmesini isteme hakkı da tanınmıştır.

Bu hakkın kullanım süresi TBK Madde 28. Maddesinin ikinci fıkrasında şu şekilde düzenlenmiştir: “Zarar gören bu hakkını, düşüncesizlik veya deneyimsizliğini öğrendiği; zor durumda kalmada ise,bu durumun ortadan kalktığı tarihten başlayarak  bir yıl ve her halde sözleşmenin kurulduğu tarihten başlayarak beş yıl içinde kullanabilir.

Gabin yani aşırı yararlanmanın bazı şartları vardır. Bunlar “objektif unsurlar” ve “sübjektif unsurlar” olmak üzere ikiye ayrılır.

Objektif unsur: Aşırı yararlanmadan söz edebilmek için yapılan sözleşme ile borçlanılan karşılıklı edimlerinin birbirinden açık bir şekilde farklı olması gerekir.

Sübjektif unsur: Aşırı yararlanmanın sübjektif unsuru zarar gören tarafın diğer tarafa oranla zayıf durumda bulunması şeklinde tanımlanır.

Bu unsurlarla birlikte zarar verenin karşı tarafı sömürme kastında bulunması gerekir. Sömürme kastından kastedilen konu zarar verenin zarar görenin özel durumunu bilmesi ve bu durumdan bilerek yararlanmasıdır. Sömüren tarafta sömürmek kastı şart olup, ihmale dayalı bir kast şeklinde varlığı şeklinde beliren kusur aşırı yararlanma için yeterli değildir.

Aşırı yararlanmadan bahsedebilmek için gereken şartları şu şekilde belirtebiliriz:

1-Karşılıklı edimler arasında açık nispetsizlik (oransızlık) bulunmalıdır:

2-Karşılıklı edimler arasındaki açık nispetsizlik (oransızlık); zarar görenin deneyimsizliğinden, düşüncesizliğinden veya zor durumda kalmasından karşı tarafın yararlanması ile meydana gelmiş bulunmalıdır.

3-Karşılıklı edimler arasındaki açık nispetsizlik, sömürenin sözleşmenin zayıf tarafının durumundan bilerek yararlanması sonucunda meydana getirilmiş olmalıdır.

Normal şartlarda iki taraflı, karşılıklı hal ve borçları kapsayan sözleşmelerde edimler arasında, makul, hayatın olağan icaplarına uygun düşen ekonomik bir dengenin varlığı aranır.

Edimler arasında makul bir denge mevcut olmayan ve taraflardan birine “aşırı yararlanma” sağlayan ve olağan olarak nitelendirilmesi mümkün olmayan bir sözleşmenin yapıldığı durumlarda, bu sözleşmeden zarar gören tarafın dava açma yolu her zaman açık bulunmaktadır.

Aşırı yararlanma (gabin) durumunda zarar görene durumun özelliğine göre sözleşmeye bağlı olmadığını diğer taraf bildirerek edimin geri verilmesini istemesi yanında sözleşmeye bağlı kalarak edimler arasındaki oransızlığın giderilmesini isteme hakkı da tanınmıştır.

Açılacak olan davalarda işveren işçi arasında düzenlenen sözleşmelerde ki ivazların maddi ve ekonomik değerini bilirkişi tespit eder.

İvazlar arasında açık nispetsizlik olup olmadığını ise hâkim takdir edecektir.

Tarafların edimleri arasında açık oransızlık içerecek şekilde bir sözleşme serbestisi ilkesi yorumunun kanunun öngördüğü sınırlar dâhilinde yer alması beklenemez ve hukuk düzeninin de böyle bir neticeyi korumaması gerekmektedir.

Gabin (aşırı yararlanma), iş hukuku uygulamasında ibra sözleşmesini geçersiz kılan en önemli nedenlerden biri olarak karşımıza çıkmaktadır.

Bildiğiniz üzere, Gabin, iki tarafa borç yükleyen ve karşılıklı edimleri kapsayan sözleşmelerde fesih nedeni olan bir haldir.

Bu açıklamalar sonucunda size tavsiyem Gabin (aşırı yararlanma), iddianız varsa bir avukat vasıtasıyla dava açmanızdır.

Sevgi ve saygılarımla…

 

                                                                                                   Şener ÇAKICI

                                                                                                  SGK Başmüfettişi

                                                                                           Mali İktisat Bilim Uzmanı